Thanh Hóa

  Những vách hang nhỏ, treo lơ lửng trên những ngọn núi đá tai mèo nhọn sắc như dấu tích của tự nhiên nhưng lại chứa tới cả trăm chiếc quan tài của người xưa. Đó là một trong những bí ẩn, chưa có giải thích khoa học ở nơi miền biên giới Quan Sơn (Thanh Hóa).

Ngược TP Thanh Hóa về miền tây hơn 100 km, để đến được chân núi có tên gọi địa phương là Pha Hang Quen (núi hang Thoáng đãng) nằm kề sông Lò, thuộc bản Máy, xã Trung Thượng, huyện Quan Sơn, phải dùng bè mảng chèo qua sông. Qua bên kia sông là vách núi dựng đứng hàng chục mét cũng là đường lên hang.
Chỉ có một cửa nhỏ vào hang duy nhất, phía trong hang động tối, chật hẹp, ước tính sâu chừng 15m, cao hơn 7m, khô thoáng nhưng có mùi ẩm mốc. Trong hang có tất cả 14 cỗ quan tài. Các cỗ quan tài đều không còn nguyên vẹn và nằm lộn xộn. Quan tài được đục từ nguyên thân cây gỗ lớn, nhỏ, chiếc nào cũng có một hoặc hai đầu chốt bằng gỗ. Cỗ quan tài lớn nhất dài chừng 2,7m, rộng khoảng 0,4m. Phần lớn, số quan tài ở đây đều là quan tài nhỏ. Bên cạnh những chiếc quan tài, còn có những vật như nắp của ché rượu cần đã đen kịt, trong quan tài vẫn còn những mảnh xương người như xương sườn, xương ống lớn chưa mục hết. Cách hang thứ nhất khoảng chục mét có hai hang khác chứa khoảng hơn 20 quan tài, vẫn còn xương sọ, răng hàm… 
Tại hang Pha Dờn, bản Muỗng, xã Trung Xuân, huyện Quan Sơn cũng có gần 30 bộ quan tài cổ như ở Pha Hang Quen. Được biết, ngoài hang này ra, trong khu vực núi Pha Dờn này, người dân địa phương vừa phát hiện thêm một hang núi khác cũng chứa chừng hơn 40 bộ quan tài như ở các hang động khác.
Ông Lò Đình Múi, Chủ tịch UBND huyện Quan Sơn cho biết: “Đây là một di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của người xưa để lại, liên quan đến táng tục của tộc người Việt xưa. Hình thức mai táng này đã qua lâu rồi, nay không còn nữa. Sau khi phát hiện ra hệ thống hang động này, ngành chức năng địa phương đã có phương án bảo vệ nguyên trạng hang cho đến khi bí mật của các khu vực hang động này được giải thích cặn kẽ bằng khoa học”.